MENU

De vlam in de pijp

Tentoonstellingen

i.s.m. Nationaal Tabaksmuseum Wervik
Tabak is eeuwenlang in rook opgegaan, maar er bestaat een uitgebreid nalatenschap onder de vorm van bizarre, meestal charmante, rookattributen en van rookbenodigdheden. Deze veelzijdige en kunstige collectievoorwerpen onderstrepen duidelijk dat het tabaksfenomeen, doorheen e eeuwen, een omvattend cultuurverschijnsel was en is. Elk van deze tabaksobjecten heeft een eigen geschiedenis en sommigen hebben zelfs geschiedenis geschreven, zij het als wegwerpartikel, zij het als stijlvol pronkstuk voor verzamelaars en musea. Verder illustreren de meeste voorwerpen het gezegde, “le tabac accompagne l’histoire”.
In de 16de eeuw brachten al of niet vermeende medicinale eigenschappen de tabaksplant, een product dat Columbus meebracht uit de Nieuwe Wereld, in het middelpunt van de belangstelling. Het ‘Bruine Goud’ uit Amerika werd door de discipelen van Aesculapus onder de loep genomen, en werd tabak als het ware het ‘onfeilbare geneesmiddel’. In de 16de eeuw verkochten apothekers het als wondermedicijn. Vanaf de 17de eeuw veroverde tabak Europa als genotsmiddel. Men ging van dan af aan naar een tabagie (tabakshuis) of rokerskroeg. Schilderijen van oude meesters als Steen, Teniers of Brouwer geven een intrigerend beeld van die rokerskroegen. In de loop van de 17de eeuw werden ook de specifieke tabakswinkels geboren, meestal uitgebaat door een vrouw, de “toebakster”. De rooktabak werd meestal verkocht in puntzakjes, de bewaring gebeurde in houten kisten of tabakspotten.
Welke wijze van tabaksgebruik er in een bepaalde periode ook domineerde, de pijp bleef succesvol, en gedurende drie eeuwen (1600-1900) was dit vooral de klei-pijp. Waarschijnlijk waren het de Engelsen die in de tweede helft van de 16de eeuw de eerste pijpen vervaardigden naar modellen die men in Amerika had aangetroffen.
Pas in het begin van de 19de eeuw drong het gebruik van de sigaar door in West-Europa, vanuit Havana. En in het midden van de 19de eeuw ontwikkelde er zich in onze gewesten een bloeiende huisindustrie die later overging in sigarenfabrieken.
Ook de kauw- en snuiftabak verwierf reeds in de 17de eeuw bekendheid. 


Vincent Verbrugge
Diensthoofd Toerisme Stad Wervik