MENU

Acht eeuwen boekbanden

Tentoonstellingen

i.s.m. Openbare Bibliotheek Brugge
Het ontstaan en de evolutie van de boekband is nauw verweven met de huidige boekvorm of codex. In de oudheid werden langere teksten overwegend in de vorm van een boekrol geschreven. De codex daarentegen, een erfenis van de vroege middeleeuwen, vindt zijn oorsprong in het schrijven op wastafeltjes. Het bijeenbrengen van een aantal van die houten plankjes prefigureert het boek zoals we het vandaag kennen. Een boek bestaat uit een aantal gevouwen bladen perkament of papier, die afhankelijk van de grote meer of minder werden gevouwen. Vervolgens werden ze, ten oosten van het Middellandse Zeegebied, verbonden door de katernen aan elkaar te naaien met garen. Bij het Westerse boek werden bindingen, stroken touw, leder of perkament, gelegd over de rug. Vanaf de 13de eeuw groeide het boekbinden uit tot een afzonderlijke ambacht, wat na het ontstaan van de boekdrukkunst niet veranderde. Ook de materialen waarmee boekbanden zijn vervaardigd zijn doorheen de eeuwen nauwelijks gewijzigd. Vanaf de late middeleeuwen werd het hout van de platten (kaft) vervangen door bord. Boekbinders legden zich van oudsher toe op het versieren van de band, met name de beide platten, de rug en eventueel zelfs de snede. Boekbanden stellen zich tot doel het boek te beschermen en heeft bijgevolg veel te lijden onder manipulatie, maar ze kunnen vooral verborgen schatten bevatten. Vanaf de 19de eeuw raakte het brocheren van boeken ingeburgerd, waarbij men een papieren omslagje op de rug van het boekblok lijmde. Rond 1900 werden de meeste handelingen overgenomen door machines, en werd vooral textiel gebruikt voor de bekleding van de boekbanden.


Ludo Vandamme
Wetenschappelijk medewerker Historische Collecties Openbare Bibliotheek Brugge